Innovatie en kunst | Deel 1. Grote sprongen of kleine stappen?
Elke serieuze kunstenaar zal voor deze keuze komen te staan
Is verandering wel zo'n constante factor in de kunst?
In de wereld van kunst en creativiteit is de vraag om ‘verandering’ een vrijwel constante factor. Kunstenaars worden vaak gedreven door de behoefte om voor nieuwe ideeën en dingen te zorgen. Ze willen grenzen verleggen en kunstwerken die een betekenisvolle indruk achterlaten produceren. Maar als je in de wereld écht iets wilt veranderen, dan moet die verandering voor iedereen merkbaar zijn. Er moet sprake zijn van een innovatieve, zichtbare sprong vooruit. Zo niet, dan ben je bezig met een proces van geleidelijke, incrementele veranderingen. Beide benaderingen, die ieder hun plek en waarde hebben, vragen om een verschillende strategie. En ook de mindset van de kunstenaar en zijn of jaar projectaanpak zal anders zijn. De vraag die je als kunstenaar aan jezelf moet stellen, is of je totaal anders wilt zijn, of dat je liever geleidelijk wilt evolueren door stapje voor stapje vooruitgang te boeken.
Wat is een innovatieve verandering?
Innovatie wordt vaak beschouwd als iets dat drastisch en opzienbarend moet zijn. Een innovatieve verandering betekent een aanzienlijke doorbraak, een sprong die niet alleen vernieuwend is, maar die ook impact heeft en zichtbaar is voor een breed publiek. In de kunst bleek een dergelijke innovatieve sprong vaak te leiden tot een nieuwe stroming, techniek of zelfs een volledig nieuwe manier om kunst te ervaren. De innovatieve benadering van verandering vereist nogal wat moed en visie. Er is ook vaak sprake van een zekere mate van risico. Het gaat bij de innovatieve aanpak om het ter discussie stellen van de huidige situatie, om het afbreken van bestaande structuren en het opbouwen van iets totaal nieuws.
De revolutionaire Picasso
Een voorbeeld van een kunstenaar die innovatief te werk ging, is Pablo Picasso met de ontwikkeling van het kubisme. Zijn aanpak was radicaal en echt anders dan alles wat we tot dan toe in de schilderkunst hadden gezien. Het werk van Picasso betekende niet alleen een innovatieve doorbraak op artistiek niveau, maar trakteerde de kunstwereld op een culturele schok die deze blijvend veranderde en die aan de wieg stond van allerlei nieuwe veranderingen.
Het traject van geleidelijke verandering
Geleidelijke verandering, daarentegen, wordt gekenmerkt door een stap-voor-stap-aanpak, waarbij kleine aanpassingen en verbeteringen in de loop van een langere tijd leiden tot een nieuw resultaat. Deze benadering is minder risicovol, de gevolgen zijn beter te overzien en ze zijn vaak makkelijker uit te voeren omdat je niet meteen alle gevestigde normen omver hoeft te werpen. In plaats daarvan voeg je steeds een nieuw element toe, verfijn je je technieken en ontwikkel je langzaam maar zeker een unieke stijl die in de tijd evolueert. Deze aanpak geeft ons een gestage groei, met kleinere maar consistente stappen die uiteindelijk tot nieuwe ontwikkelingen in de kunst kunnen leiden.
De langzaam veranderende Vincent van Gogh
Vincent van Gogh is een voorbeeld van een kunstenaar die zichzelf met een geleidelijke verandering ontwikkelde. Zijn werk begon als realistisch en evolueerde langzaam naar een uitdrukken van emoties vastgelegd in een levendigere stijl, die uiteindelijk aan de grondslag van het postimpressionisme bleek te liggen. Van Gogh maakte geen schokkende sprongen. Hij ontwikkelde zijn werk stukje bij beetje wat pas over een langere periode zichtbaar was. Hij werd vooral geïnspireerd door zijn omgeving, technieken en persoonlijke beleving maar minder tot vernieuwing.
De voor- en nadelen van een innovatieve sprong
De keuze van een kunstenaar om voor een innovatieve sprong te gaan, brengt zowel voordelen als stevige uitdagingen met zich mee. Enerzijds kun je als kunstenaar direct een invloed maken en een blijvende indruk op je omgeving achterlaten. Innovatieve kunst trekt vaak meer aandacht van het publiek en daarmee van de media. Het brengt snel nieuwe perspectieven en het kan leiden tot aanzienlijk snellere erkenning in de kunstwereld. Anderzijds brengt deze innovatieve aanpak flinke risico’s met zich mee. Het publiek moet hierbij open staan voor iets compleet nieuws. En dat zal bij velen eerder weerstand dan acceptatie oproepen. Het kan zelfs zijn dat een totaal andere benadering aanvankelijk wordt afgewezen, omdat het volgens jet publiek teveel buiten de gangbare normen valt.
De visionair
Een echte innovator in de kunstwereld kan echter ook gezien worden als visionair. Een innovator breekt door barrières, verrast met zijn of haar bandering en zetten de kijker aan tot nadenken om dat deze met ongebruikelijke concepten geconfronteerd wordt. Maar de erkenning komt soms pas jaren later. Die komt als hun werk in een bredere context wordt begrepen en gewaardeerd. Deze lange wachttijd voor je waardering geniet kan knap ontmoedigend zijn voor sommige kunstenaars. Het kan zo ontmoedigend zijn dat men palet en penselen maar in de wilgen hangt, zoals dat heet.
De kracht van stap-voor-stap verandering
Kleine, geleidelijke veranderingen kunnen voor een kunstenaar net zo doeltreffend zijn en bieden tegelijkertijd een andere vorm van voldoening. Deze aanpak maakt het mogelijk om rustig als kunstenaar te experimenteren, om nieuwe technieken te ontwikkelen en toch te groeien zonder direct alle aandacht op zich te vestigen. Geleidelijke veranderingen worden vaak makkelijker geaccepteerd door het publiek. Dat accepteert de veranderingen makkelijker omdat ze subtiel zijn, Hierdoor maakt de kijker zonder duidelijke schok kennis met de ontwikkelingen die de kunstenaar doormaakt.
Een stap-voor-stap benadering biedt ook meer tijd en ruimte voor zelfreflectie en aanpassing aan nieuwe situaties. Als iets niet blijkt te werken kan de kunstenaar eenvoudig bijsturen en nieuwe elementen in de aanpak opnemen en verwerken. Hierdoor is het proces meer gecontroleerd, En het is minder afhankelijk van risicovolle keuzes.
Waar sta jij zelf als kunstenaar?
Deze keuze is voor veel kunstenaars een belangrijk punt van reflectie. Innovatieve sprongen vereisen niet alleen een sterke visie, maar ook een stevige tolerantie voor onzekerheid en de altijd aanwezige kans op afwijzing door het publiek. Innovatie is een pad dat misschien niet voor iedereen is weggelegd. Het vraagt moed. En soms een flink lange adem. Daarentegen biedt geleidelijke verandering je wel stabiliteit en meer ruimte voor persoonlijke ontwikkeling. Maar het gebrek aan zichtbaarheid zal voor sommige kunstenaars als een beperking voelen. Ook erkenning en acceptatie door het publiek kan lang uitblijven.
De vraag is: Ben je een kunstenaar die streeft naar wat meer radicale vernieuwing, die het aandurft om het risico te nemen? Die alles op het spel wil zetten voor een totaal andere visie en een mogelijk zeer snelle doorbraak? Of kies je liever voor een gecontroleerd, stap-voor-stap traject? En aanpak waarin je jezelf rustig de tijd gunt om te evolueren en je stijl geleidelijk aan te laten groeien? Waarbij erkenning dan maar wat later komt?
Hoe kies je het juiste projectplan voor jezelf?
Bij het kiezen van de juiste aanpak moet een kunstenaar ook nadenken over het projectplan dat bij de gekozen aanpak hoort. Een innovatieve sprong vereist een duidelijk gedefinieerd doel. Een doel dat de hele aanpak en de tijdslijn van het project voor het grootste deel bepaalt. Dit soort projecten heeft zeker een grotere kans op plotselinge doorbraken, maar beslist ook op een volledige mislukking. Geleidelijk veranderen vraagt om een langetermijnvisie, waarin steeds opnieuw experimenteren centraal staat. Een projectplan op basis van "trial and error" moet per definitie flexibeler zijn en wordt regelmatig bijgesteld op basis van nieuwe inzichten en ontwikkelingen die uit de experimenten voortkomen.
De invloed van de kunstmarkt en het publiek
De keuze voor een sprong of een stap-voor-stap benadering kan ook worden beïnvloed door de verwachtingen van de kunstmarkt en niet te vergeten van het het publiek. Innovatieve kunst zal moeilijker te verkopen zijn. Gewoon, omdat het tijd kost om geaccepteerd te worden. Galeries, verzamelaars en critici spelen een grote rol bij de ontvangst van de manier waarop innovatieve kunst wordt ontvangen en gewaardeerd. Voor het publiek is nieuw vaak synoniem aan "gek". Een geleidelijke benadering past vaak beter binnen de gevestigde structuren van de kunstmarkt. Meer gebruikelijk kunst is vaak makkelijker te verkopen omdat het minder risico's voor kopers inhoudt. Wat trouwens snel en stevig kan veranderen als een innovatieve kunstenaar door blijkt te breken.
Er ligt een unieke keuze voor iedere kunstenaar
Of je als kunstenaar nu kiest voor een innovatieve sprong of een geleidelijke verandering, beide benaderingen hebben hun waarde en bieden verschillende mogelijkheden voor het leren om je emoties zichtbaar te maken van je emoties en groei. Als kunstenaar is het belangrijk om te reflecteren op je eigen ambities, je risicobereidheid en hoe je jezelf ziet binnen de bredere context van de kunstwereld. Het is een keuze die niet voor iedereen voor de hand ligt, maar die uiteindelijk bepaalt hoe je als kunstenaar groeit en de kunstwereld beïnvloedt. De kunstwereld biedt ruimte voor zowel de meest radicale innovators als de geduldige ontwikkelaars en beide wegen kunnen leiden tot unieke en waardevolle bijdragen aan de wereld van kunst en creativiteit.
